Zakłady Chemii Gospodarczej “Pollena – Strem”, Dąbrowa Górnicza

Początki zakładów sięgają 1883 roku. W tym roku Spółka Handlowa L. Gartenberg, A. Goldhammer, M. Gartenbeg i Z. Lauterbach nabywa działkę gruntów w Strzemieszycach Wielkich, wraz prawem wieczystego korzystania z istniejącej bocznicy kolejowej. Spółka posiadająca fabrykę wosku ziemnego, parafiny i świec parafinowych w Drohobyczu buduje pokrewną fabrykę w Strzemieszycach Wielkich pod nazwą Fabryka Cerezyny. W 1885 roku zakład przeszedł w posiadanie J. Birnbauna i U. Cohna. W 1886 roku uruchomili oni produkcję kleju kostnego, tłuszczu kostnego i mączki kostnej nawozowej. Stopniowa rozbudowa i unowocześnienie fabryki doprowadziły do rozpoczęcia w 1906 roku przerobu tłuszczów technicznych na stearynę, oleinę i glicerynę, a także do uruchomienia na niewielką skalę produkcji kleju skórnego. W latach 1907-1908 utworzone Towarzystwo Akcyjne Zakładów Chemicznych „Strem” z siedzibą w Warszawie przejmuje zarząd nad fabryką. Towarzystwo to przejęło do roku 1911 sześć innych pokrewnych zakładów. Na przełomie lat 1921/1922 zatwierdzony został nowy statut spółki, której nazwę zmieniono na Towarzystwo Zakładów Chemicznych „Strem” Spółka Akcyjna w Warszawie. W pierwszych latach po I wojnie światowej fabryka w Strzemieszychach rozwijała się pomyślnie. Zwiększała się produkcja kleju kostnego i skórnego, prowadzono inwestycje w dziecinie energetyki i zaopatrzenia w wodę. Jednak w latach kryzysu rozwój zakładu ulega zahamowaniu, produkcja spada, a wprowadzone drastyczne oszczędności wywołują czynny sprzeciw robotników wyrażający się w protestach i strajkach. Akcje strajkowe w „Stremie” przeciągnęły się aż do roku 1936.

W latach 1933-1934 następowała powolna lecz systematyczna poprawa sytuacji. Z roku na rok wzrastała produkcja i sprzedaż wyrobów „Strem”,  głównie kleju kostnego i mączki kostnej nawozowej.  Prowadzono również ożywioną działalność inwestycyjną, mającą na celu zwiększenie produkcji i polepszenie jakości wyrobów. W latach 1937-1938 wybudowano „perełkownię”, dla której zakupiono najnowocześniejszą w owym czasie instalację do wykańczania kleju w formie perełek. W czasie II Wojny Światowej zakład eksploatowany był przez Niemców.  Wielkość produkcji w tym czasie nie przekraczała połowy zdolności produkcyjnych urządzeń. Strzmieszyce zostały wyzwolone 25 stycznia 1945 roku i natychmiast załoga przystąpiła do uruchomienia i odbudowy zakładu. W maju 1945 roku powstało przedsiębiorstwo pod nazwą Towarzystwo Zakładów Chemicznych „Strem” Spółka Akcyjna pod zarządem państwowym.

Uruchomienie produkcji utrudniał brak surowców, m.in. kości i benzyny do produkcji kleju. Trudności te udało się rozwiązać w ten sposób, że zamiast benzyny zastosowano trichloroetylen, a do zbiórki i skupu kości i innych surowców wtórnych zorganizowano z inicjatywy „Stremu” Spółkę z o.o. pod nazwą „Surowce”. Spółka ta działała do końca 1949 roku i dostarczała Zakładom Chemicznym w Strzemieszycach 48% pozyskiwanych kości. Wystarczająca ilość surowców skłoniła dyrekcję zakładów do rozbudowy i modernizacji bazy produkcyjnej. W latach 1947-1957 wybudowano kotłownię, instalując kocioł o wydajności 20-25 ton pary/godz., o ciśnieniu 40 atm, zainstalowano w siłowni turbinę o mocy 700kW. Zintensyfikowano produkcję kleju przez dobudowanie dwóch nowych ekstraktorów kości, obok już działających trzech ekstraktorów. Wybudowano nową warzelnię kleju skórnego. Wykonano we własnym zakresie drugi ciąg do sperlenia kleju oraz dwie suszarnie taśmowe. Pozwoliło to na ostateczne zaniechanie produkcji kleju w tabliczkach i na zwiększenie przerobu kości do 1800 ton rocznie.

W dziale tłuszczowym zainstalowano 2 autoklawy ze stali kwasoodpornej oraz uruchomiono ciągłą destylację kwasów tłuszczowych. Z dniem 30 kwietnia 1948 roku fabryka „Strem” przeszła na własność państwa. W latach 1949-1957 zakład podlegał Ministerstwu Przemysłu Rolnego i Spożywczego przyjmując nazwę Zakłady Tłuszczowe „Strem” w Strzemieszycach. W 1957 roku zakłady przechodzą do Ministerstwa Przemysłu Chemicznego. Następnie 24.10.1959 roku zarządzeniem ministra przemysłu chemicznego zostają włączone do Zjednoczenia Przemysłu Syntezy Chemicznej, działając pod nazwą Zakłady Chemiczne „Strem” w Strzemieszycach. Wykorzystując możliwości jakie stwarzała przynależność do tego Zjednoczenia, zakład sprawnie prowadził w następnych latach prace związane z jego rozbudową i modernizacją.

Efektem szeregu przedsięwzięć inwestycyjnych był wzrost przerobu kości do 28000 ton rocznie, przerobu odzierek skórnych do 6000 ton/rok i przerobu tłuszczów technicznych do 5400 ton/rok. Zarządzeniem ministra przemysłu chemicznego z dn. 8.05.1965 roku „Strem” przechodzi do Zjednoczenia Przemysłu Chemii Gospodarczej w Warszawie, a na podstawie kolejnego zarządzenia z dn. 4.12.1969 roku otrzymuje nazwę Strzemieszyckie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena – Strem” w Strzemieszycach.

W latach 1966-70 zmodernizowano dział energetyczny, zintensyfikowano produkcję przetwórstwa kostnego, poprawiono warunki BHP. Uruchomiono w 1971 roku oddział środków powierzchniowo czynnych, w 1972 roku nowy oddział glicerynowi, w 1973 roku rozpoczęto produkcję Stremidów, w 1974 roku produkcję jodoformów – środków dezynfekująco-myjących, a w 1975 roku ciekłych środków chemii gospodarczej. W 1976 roku został utworzony przy zakładach oddzielny Oddział Wykonawstwa Inwestycyjnego. Wskutek nowego podziału administracyjnego kraju, zakłady przyjęły nazwę Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena – Strem” w Dąbrowie Górniczej.

W roku 1971 i 1976 wartość sprzedaży i zatrudnienie wynosiły odpowiednio 251 i 388 mln zł, przy zatrudnieniu ogółem 690 i 676 osób. Z dniem 1 lipca 1977 roku zakład został zintegrowany wraz z czterema innymi zakładami „Pollena” w Katowicach. Fakt ten okazał się niekorzystny dla zakładu w Dąbrowie Górniczej, przyczyniając się do zmniejszenia produkcji. Załoga zakładu domagała się w Ministerstwie Przemysłu Chemicznego wyłączenia z utworzonego przedsiębiorstwa. Ponowną samodzielność Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena –Strem” uzyskały z dniem 1 stycznia 1981 roku.

W latach następnych zakład koncentrował się głównie na produkcji następujących wyrobów: kwasy tłuszczowe destylowane, Stremidy (etanoloaminy kwasów tłuszczowych), gliceryna w różnych gatunkach, klej kostny, mączka kostna, jodofory, płynne środki myjąco-piorące (płyn „Nefryt”, płyn „FF”).

źródło: “17 – Karty z historii polskiego przemysłu chemicznego”, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego


Zakłady Chemii Gospodarczej “Pollena – Strem” w Dąbrowie Górniczej | fotografia przemysłowa | zdjęcia przemysłowe | fotograf przemysłowy Paweł Suder – realizuje zdjęcia z zakresu fotografii lifestyle, korporacyjnej i dla firm na terenie całej Polski. Po zapoznaniu się z referencjami zapraszam do kontaktu!

Podziel się wrażeniami!

komentarzy/e