Przedsiębiorstwo Przemysłu Betonów “Prefabet”, Kraków

Początków Przedsiębiorstwa Przemysłu Betonów “Prefabet – Kraków” należy szukać w pierwszych latach budowy Nowej Huty. Wtedy to razem z decyzją o budowie kombinatu metalurgicznego i miasta zaplanowano budowę zakładu prefabrykowanych elementów betonowych. Fabryka elementów betonowych w Czyżynach powstała z myślą o budowie Nowej Huty ale brano również pod uwagę późniejszy scenariusz,  który zakładał, że po ukończeniu dzielnicy (wtedy miasta), będzie tu można również produkować na potrzeby budownictwa mieszkaniowego Krakowa. O lokalizacji przedsiębiorstwa przesądziła bliskość Wisły która miała być bazą surowcową (żwir, piasek, woda) oraz wodną drogą transportu gotowych elementów. Planowano nawet połączenie rzeki z wytwórnią przemysłową kolejką linową o długości 1km.

Zakład w swojej około 50-letniej historii wielokrotnie zmieniał nazwę i ulegał przekształceniom:

– 1951-1952 – Krakowskie Zakłady Prefabrykacji Przemysłowej w Krakowie – Czyżynach
– 1952 – Zjednoczenie Przemysłowe Budowy Nowej Huty
– 1952-1959 – Krakowskie Zakłady Betoniarskie i Żelbetowe Budownictwa Przemysłowego Czyżyny – Łęg
– 1959-1979 – Krakowskie Zakłady Betoniarskie i Żelbetowe
– 1979-2004 (prawdopodobnie) – Przedsiębiorstwo Przemysłu Betonów “Prefabet – Kraków”

Jeszcze na etapie planowania przedsiębiorstwa brano pod uwagę wiele profili działalności i pomysłów na asortyment produkcyjny. Brano pod uwagę m.in.: wydział strunobetonów do produkcji betonowych podkładów kolejowych w celu zmniejszenia deficytu drewna, przemysłowej stolarni,  wytwórni płyt z supremy w celu zagospodarowania odpadów ze stolarni oraz wytwórnię cegły sylikatowej i bloków gazobetonowych. W końcu jednak… z koncepcji tych zrezygnowano.

Od 1949 roku działało przedsiębiorstwo “Krakowskie Zakłady Prefabrykacji Ministerstwa Budownictwa” w budowie, które obejmowało dyrekcję i betoniarnię w Czyżynach, która to miała werbować i szkolić przyszłych pracowników wytwórni. Właściwą budowę zakładu rozpoczęto w 1950 roku i już w dniu poprzedzającym święto 1 Maja tego roku rozpoczęto pierwszą produkcję. Decydującym o dalszych losach zakładu okazał się rok 1953. Wtedy to dyrektor ówczesnego zarządcy przedsiębiorstwa nakazał zamówienie dokumentacji technicznej i maszyn z NRD do produkcji żelbetowych rur wirowanych. Produkt ten miał na celu zmniejszenie udziału deficytowej jeszcze stali przy produkcji rurociągów. Do końca 1950 roku powstało 6800 m sześciennych prefabrykatów betonowych: kostki “trylinki”, belek stropowych DMS i kręgów studziennych. Zatrudnionych zostało 122 pracowników administracyjnych i fizycznych.

Rozbudowa zakładu i oddawanie do użytku kolejnych jego wydziałów trwało do 1957 roku. Proces ten można jednak podzielić na 2 etapy. W latach 1951-1953 wykonywano nietypowe i nieseryjne prefabrykaty. Betonowe elementy montowano nie tylko w czyżyńskim zakładzie ale również na tzw. “polówkach”. Jedna z nich obejmowała kilka lokalizacji na terenie ówczesnej budowy Huty im. Lenina. Było to spowodowane brakiem możliwości transportu elementów dochodzących do 27 ton. Wiele kluczowych elementów betonowych kombinatu metalurgicznego powstało właśnie tutaj – w Czyżynach. W tym czasie oddano również do użytku 6 bloków mieszkalnych, biurowiec, przychodnię lekarską i sklep spożywczy. W listopadzie 1952 roku otwarto linię tramwajową Kraków-Nowa Huta, co ułatwiło dojazd do pracy. W 1953 roku zatrudnionych w przedsiębiorstwie było 754 osób. Lata 1954-1957 to natomiast czas uruchamiania i oddawania do użytku poszczególnych wydziałów, które mogły zapewnić produkcję seryjną na dużą skalę. Kolejno uruchamiano: oddział strunobetonów (lipiec 1954), polówkę do produkcji wielkowymiarowych płyt stropowych (1954), stendową produkcję płyt ściennych dla Walcowni Zimnej Blach (1956), sortownię, hałdę kruszywa, centralną betonownię, wytwórnię zapraw i plac składowy wyrobów gotowych (wszystkie w 1956). Na wiosnę 1957 roku ruszyła wytwórnia żużlopustaków, kończąc 7-letni okres inwestycyjny i rozruchowy przedsiębiorstwa. Wielkość produkcji wyniosła wtedy 100 tys. metrów sześciennych przy zatrudnieniu wynoszącym 1098 osób. Kolejne lata to nieustanny wzrost produkcji i doskonalenie kadry pracowniczej. W roku 1968 zakłady wyprodukowały 270,4 tys metrów sześciennych wyrobów o wartości 228,3 mln ówczesnych złotych.

Od 1 lipca 1969 roku zakłady stały się przedsiębiorstwem wielozakładowym, poprzez przyłączenie do nich Krzesławickich Zakładów Betoniarskich i Żelbetowych oraz nowo uruchomionego zakładu w Rogoźniku Podhalańskim. Na lata 1971-1975 planowana była modernizacja i rozbudowa zakładów. Prawdopodobnie powstał planowany wydział produkujący w pełni wykończone elementy wielkowymiarowe dla budownictwa mieszkaniowego, według tzw. projektu “W-70”, który to zakładał m.in. “wprowadzenie kabin sanitarnych wyposażonych w pełną armaturę i instalacje sanitarne”.

Przedsiębiorstwo nie wytrzymało próby transformacji ustrojowej i w latach 90. XX wieku zaczęło upadać. Było to spowodowane również zakończeniem rozbudowy miasta a później dzielnicy Nowa Huta oraz zmianą technologi w budownictwie. Ostatecznie swoją działalność zakończyło po roku 2000.

Obecnie na terenie dawnych zakładów planowane jest utworzenie Cracovia Expo – nowego centrum targowo-konferencyjnego. W zamyśle autorów projektu – architektów z pracowni Studio Archi 5 – centrum ma składać się z trzech hal, które razem mają dać 18 tys. m kw. powierzchni możliwej do zagospodarowywania w różny sposób. We frontowej części budynku pojawi się sala audytoryjno-amfiteatralna na 1800 osób, a także mniejsze sale konferencyjne i hol wejściowy z recepcją, foyer, szatniami i pomieszczeniami biurowymi. A na zewnątrz parking mogący pomieścić około 1 tys. aut. W przyszłości spółka rozważa również budowę hotelu.

źródło: mojahuta.pl (oprac. wł.)


Przedsiębiorstwo Przemysłu Betonów “Prefabet” Kraków | fotografia przemysłowa | zdjęcia przemysłowe | fotograf przemysłowy Paweł Suder – realizuje zdjęcia z zakresu fotografii lifestyle, korporacyjnej i dla firm na terenie całej Polski. Po zapoznaniu się z referencjami zapraszam do kontaktu!

Podziel się wrażeniami!

komentarzy/e